H νέα πολιτική της E.E.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί μία νέα πολιτική για την κυκλοφορία των χημικών ουσιών. Η διαδικασία της αναθεώρησης ξεκίνησε με την δημοσίευση τον Φεβρουάριο 2001 της Λευκής Βίβλου για μια νέα στρατηγική για τα χημικά. Το πρώτο εξάμηνο του 2003 δημοσιεύθηκε το σχέδιο της νομοθεσίας, το 2004 ψηφίσθηκε το τελικό κείμενο και να τεθεί σε ισχύ την περίοδο 2004-2014. Η Ελληνική Προεδρία του 2003 θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της νομοθεσίας. Η νομοθεσία για τις ουσίες σε συνδυασμό με τις νομοθετικές ρυθμίσεις για τα προϊόντα, όπως η οδηγία 96/45 για τα επικίνδυνα παρασκευάσματα, θα αποτελέσει το πλαίσιο για τη κυκλοφορία και χρήση των χημικών προϊόντων.

Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν την χημική βιομηχανία αλλά και όσους κλάδους χρησιμοποιούν τα προϊόντα της (κλωστοϋφαντουργία, ηλεκτρονικά, αυτοκινητοβιομηχανία κα), είναι επομένως ευρύτερης σημασίας. Αναμένεται να επηρεάσει το κόστος λειτουργίας των Επιχειρήσεων και τη διεθνή τους ανταγωνιστικότητα.

Δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία είναι πρώτη στον κόσμο με 31% της παγκόσμιας παραγωγής, έχει θετικό εμπορικό ισοζύγιο και απασχολεί άμεσα 1.7 εκ εργαζόμενους, ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι η καινοτομία και η τεχνολογική πρωτοπορία.

Η αναθεώρηση της πολιτικής για τα χημικά έχει σαν στόχο την βιώσιμη ανάπτυξη, όπως άλλωστε προσδιορίζεται από τους πολιτικούς στόχους της Λευκής Βίβλου οι οποίοι θα πρέπει να εκπληρωθούν ισοδύναμα:

  • Η προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος
  • Η διατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητος της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας
  • Η πρόληψη κατάτμησης της εσωτερικής αγοράς
  • Η αυξημένη διαφάνεια
  • Η προώθηση δοκιμών χωρίς ζώα
  • Η συμμετοχή στις διεθνείς προσπάθειες
  • Η συμμόρφωση στις διεθνείς υποχρεώσεις προς το WTO

Ένα νέο σύστημα καταχώρησης/αξιολόγησης/έγκρισης των χημικών ουσιών γνωστό ως REACH (Registration Evaluation Authorization of Chemicals) θα εφαρμοσθεί για την καταχώρηση, εκτίμηση και έγκριση κυκλοφορίας των χημικών ουσιών υφισταμένων και νέων, των οποίων οι πληροφορίες θα καταχωρηθούν σε κεντρική βάση δεδομένων. Με το ισχύον σύστημα προκειμένου να κυκλοφορήσουν ουσίες που παρήχθησαν σε όγκο άνω των 10 kgs/a μετά το 1981 απαιτούνται πλήθος δεδομένων και δοκιμών, ενώ για τις υφιστάμενες προ του 1981 αρκούν τα υπάρχοντα δεδομένα.

Με την εφαρμογή του REACΗ η βιομηχανία (όλη η κατασκευαστική αλυσίδα που περιλαμβάνει τους παραγωγούς, τους διακινητές και τους χρήστες των ουσιών) έχει την ευθύνη και επωμίζεται το σχετικό κόστος να συλλέξει τα δεδομένα και να προβεί σε risk assessment σε συνεννόηση με τις αρχές. Με το ισχύον σύστημα οι παραγωγοί και εισαγωγείς προσκομίζουν τα στοιχεία στις αρχές και έχουν την ευθύνη της πληροφόρησης των μετέπειτα χρηστών.

Με το νέο σύστημα αξιολογούνται όλες οι χρήσεις μιας ουσίας, οι χρήστες έχουν την ευθύνη να προσκομίσουν στοιχεία για τη σκοπούμενη χρήση αν δεν υπάρχουν. Όπως γίνεται αντιληπτό η οδηγία έχει εφαρμογή και για τους μετέπειτα χρήστες (downstream users). Στην κατηγορία αυτή υπάγεται η πλειοψηφία των ελληνικών επιχειρήσεων όχι μόνο της χημικής βιομηχανίας αλλά και άλλων κλάδων.

Απαίτηση του νέου συστήματος είναι η διαφάνεια και πρόσβαση των ενδιαφερομένων στις πληροφορίες για τις ουσίες.

Προωθείται η αρχή της υποκατάστασης επικίνδυνων ουσιών με άλλες ασφαλέστερες. Η Λευκή Βίβλος θέτει τους εξής ποσοτικούς στόχους:

  • Καταχώρηση των βασικών πληροφοριών για όλες τις ουσίες άνω του 1 t/a (30000 ουσίες)
  • Αξιολόγηση των καταχωρημένων πληροφοριών για όλες τις ουσίες άνω των 100 t/a (5000 ουσίες).
  • Υποχρεωτική έγκριση ορισμένων επικίνδυνων ουσιών (POPs , CMRs και άλλες (1400 ουσίες)

Με τον ακόλουθο χρονικό προγραμματισμό:

  • Οι μεγάλου όγκου άνω των 1000 t/a έως το τέλος του 2005.
  • Οι ενδιαμέσου όγκου άνω των 100 t/a έως το τέλος του 2008.
  • Όσες υπερβαίνουν τον 1 t/a έως το 2012.

Χημική Βιομηχανία στηρίζει και εφαρμόζει στην πράξη την ασφαλή και περιβαλλοντικά υπεύθυνη χρήση των χημικών προϊόντων. Η λειτουργία της διέπεται από πλήθος κανονισμών που αφορούν την κυκλοφορία των χημικών προϊόντων από την παραγωγή έως την τελική εναπόθεση, την προστασία του περιβάλλοντος και των εργαζομένων. Τα τελευταία 30 χρόνια έχουν παραχθεί περισσότερες από 300 οδηγίες κανονισμοί και διατάξεις που αφορούν την λειτουργία της.

Είναι καιρός να υπάρξει ένα σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο κυκλοφορίας των χημικών αρκεί να διασφαλισθεί η βιώσιμη ανάπτυξη δηλαδή η προστασία του περιβάλλοντος και του καταναλωτή με παράλληλη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης. Η νέα νομοθεσία πρέπει να είναι απλή, πρακτικά εφαρμόσιμη, να στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα για να είναι περιβαλλοντικά αποτελεσματική και να προωθεί την ανταγωνιστικότητα.

Το κείμενο που έχει τεθεί προς συζήτηση είναι γενικό και επιδέχεται πολλές ερμηνείες με πολλαπλές επιπτώσεις τόσο στην αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος όσο και στην αποδοτική λειτουργία των Επιχειρήσεων. Ο χρονικός ορίζοντας εκτέλεσης ενός τόσου μεγάλου έργου είναι ανεπαρκής.

Η εφαρμογή ενός πολύπλοκου συστήματος θα εμποδίσει τις ΜΜΕ να το εφαρμόσουν, στην περίπτωση μάλιστα των ελληνικών επιχειρήσεων οι επιπτώσεις θα είναι σημαντικές αφού δεν διαθέτουν την ανάλογη οργάνωση.

Η χημική βιομηχανία στα πλαίσια του διαλόγου με τις αρχές και τους άλλους φορείς έχει διατυπώσει συγκεκριμένες βελτιώσεις επί της πρότασης, αυτές είναι:

  • Να εξαιρεθούν της εφαρμογής τα πολυμερή, όσες ουσίες παράγονται ή εισάγονται σε ποσότητα κατώτερη του 1 t/a και τα ενδιάμεσα προϊόντα της παραγωγικής διαδικασίας τα οποία διακινούνται εντός και δια μέσου των Εργοστασίων.
  • Η διαδικασία έγκρισης να επικεντρωθεί στις ουσίες CMRs και POPs που εν δυνάμει μπορούν να επηρεάσουν τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Σε αντίθετη περίπτωση το σύστημα θα υπερφορτωθεί με εργασία που δεν θα έχει όφελος για τον καταναλωτή, οι επιχειρήσεις ιδίως οι ΜΜΕ θα αντιμετωπίσουν τεράστια προβλήματα, τα χρονοδιαγράμματα δεν θα τηρηθούν. Το έργο από μόνο του είναι πολύπλοκο και χρονοβόρο και είναι αμφίβολο αν οι εθνικές και οι κοινοτικές αρχές συγκεκριμένα το ECB (European Chemical Bureau) θα μπορέσουν να ανταποκριθούν αν δεν οργανωθούν κατάλληλα.
  • Η διεκπεραίωση του έργου απαιτεί διαφορετικής ποιότητος και εξειδίκευσης στελέχη τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
  • Ο έλεγχος και έγκριση των ουσιών να στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα που αντλούνται από την γνώση όχι μόνον των ιδιοτήτων των προϊόντων και των πιθανών κινδύνων εξ αυτών (hazards), αλλά και από το τρόπο χρήσης και τον βαθμό έκθεσης στις ουσίες (exposure). Επί πλέον οι δοκιμές που θα σχεδιαστούν θα πρέπει να είναι εξειδικευμένες και προσαρμοσμένες στη φύση και χρήση της ουσίας και όχι γενικευμένες.
  • H υποκατάσταση των χημικών ουσιών, είναι μια διαδικασία που ήδη χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων εργαλείων από την βιομηχανία για την διαχείριση του κινδύνου των χημικών, δεν μπορεί όμως να αποτελεί μια υποχρεωτική διαδικασία απόσυρσης μιας ουσίας λόγω των εγγενών ιδιοτήτων της, χωρίς να λαμβάνονται υπ΄όψιν η χρήση, ο βαθμός έκθεσης και η δυνατότητα υποκατάστασης.

Η ελληνική χημική βιομηχανία που απαρτίζεται από ΜΜΕ, αλλά και οι αντίστοιχες Επιχειρήσεις άλλων χωρών ευρίσκονται στην δύσκολη θέση να λειτουργήσουν υπό όρους που μόνο οι μεγάλες επιχειρήσεις δύνανται να ανταποκριθούν λόγω πόρων και οργανωτικής δομής. Οι Επιχειρήσεις σήμερα αντιμετωπίζουν ένα πραγματικό πρόβλημα με την εισαγωγή διαρκώς νέων νομοθετημάτων και περιορισμών, αυτό επιβάλλει διαρκή απασχόληση των στελεχών τους και προσθέτει πολυπλοκότητα και κόστος.

Share